Ömer Özbağcı

Önyargı,bir grup hakkında önceden peşin bir karara varma durumudur.Genelde olumsuzdur ve herhangi bir olguya dayalı değildir.Önyargılı bireyler genelde belli bir özelliğe sahip insanları aynı kefeye koyarlar.Onları büyük ve birbirinden farksız bir gruba dahil ederler ve herkesin aynı olduğu çıkarımında bulunurlar. İnsanın diğer insanlar,gruplar,toplumlar ya da nesneler hakkında birtakım değerlendirmeleri vardır ve olması doğaldır.Ama düşünce ve tutumlar olumsuz ve aşırısı zarar getirir;önyargı ve ayrımcılığa neden olur. Cinsiyetinden,yaşından,etnik kökeninden, fiziksel görünümünden,dini tercihinden dolayı işe alınmama,fiziksel özründen ötürü eğitimden daha az faydalanma, arkadaş çevresinde hor görülme, cinsel tercihinden dolayı toplum dışına atılma,içinde bulunduğu toplumun ortak dinini tercih etmemekten dolayı ötekileştirilme gibi örnekler ayrımcılığın toplumsal düzlemde somutlaşmış halidir. Aşırı genelleştirme, peşin hüküm, bireysel farklılıkları dikkate almayı reddetme ve klişelerle düşünme,akılcı düşünceyi çiğnemektedir. Benzer biçimde,bireyi ya da grubu hak etmediği bir dezavantajla karşı karşıya getirmesi durumunda önyargının adil olmadığı söylenebilir.Önyargı aynı zamanda hoşgörüsüzlüğü ve insanın saygınlığını bozmayı da kapsamaktadır. Kalıpyargılar bir bilgi, duygu, davranış, süreç, karar, ilgi, yorum ve hatırayı sezgisel ve yanlı bir hale dönüştürebilir. Bu nedenle kalıpyargıların yönlendirici ve belirleyici rolü vardır.Kalıpyargılar,masum duygu ve düşüncelerin bile yoğun bir biçimde şiddete kadar giden olumsuz süreçlere doğru tetiklenmesine neden olabilir.Bu nedenle kalıpyargıların bireysel ve toplumsal şiddetin ortaya çıkmasında belirleyici bir rolü bulunur.Kalıpyargıların değişmesi zordur,çoğu zaman imkân dışıdır.Ancak kalıpyargılar yönlendirilebilir,yumuşatılabilir,zayıflatılabilir.Önyargının diğer dolaylı ölçümleri de kültürlerarası iletişim araştırmalarında sıklıkla kullanılır, örneğin konuşma hataları veya fiziksel yakınlık gibi sözel olmayan davranışları değerlendirmektir. Popüler bir sosyolojik açıklama, uyum ve sosyalleşmeyi vurgular ve sosyal öğrenme teorisi olarak adlandırılır.Bu görüşe göre, önyargılı insanlar yalnızca büyüdükleri kültüre uyum sağlamaktadır ve önyargı ebeveynlerden,akranlardan,haber medyasından ve kültürlerinin diğer çeşitli yönlerinden gelen sosyalleşmenin sonucudur.Bu görüşü destekleyen çalışmalar,insanların çok önyargılı oldukları bölgelere taşındıklarında daha önyargılı, daha az önyargılı oldukları yerlere taşındıklarında ise daha az önyargılı olma eğiliminde olduklarını bulmuştur.Bireysel ayrımcılığın ele alınması önemlidir, ancak günümüz dünyasında en azından aynı derecede önemli olan kurumsal ayrımcılık veya konut,tıbbi bakım,kolluk kuvvetleri, istihdam ve eğitim gibi tüm kurumların uygulamalarına nüfuz eden ayrımcılıktır.Bu tür ayrımcılık yalnızca birkaç izole renkli insanı etkilemez.Bunun yerine, çok sayıda bireyi yalnızca ırkları veya etnik kökenleri nedeniyle etkiler.Bazen kurumsal ayrımcılık cinsiyete,engelliliğe ve diğer özelliklere de dayanır.Önyargının bir işlevi de kendimiz hakkında iyi hissetmemize ve olumlu bir öz kavramı sürdürmemize yardımcı olmaktır. Kendimiz hakkında iyi hissetme ihtiyacı iç gruplarımıza kadar uzanır.Kendimizi iyi hissetmek ve iç gruplarımızı korumak isteriz.Tehditleri bireysel olarak ve iç grup düzeyinde çözmeye çalışırız. Bu genellikle sorun için dış grubu suçlayarak olur.Günah keçisi yapmak, iç grup hayal kırıklığı yaşadığında veya bir hedefe ulaşmaktan engellendiğinde dış grubu suçlama eylemidir.Önyargı kavramını herhangi bir tecrübeye dayanmayan her türlü “ön fikir” tanımıyla kullanabiliriz.Önyargıların geliştirdiği olumsuz düşünce ve tutumların sonucu olarak gruplar veya bireylere yönelik nefret,hor görme,dışlama,ötekileştirme,damgalama gibi olumsuz tutumlar ortaya çıkmaktadır. Önyargının davranışa dönüştüğü durumda ise ayrımcılığın başladığından söz edebiliriz.Önyargı,ilişkilendiğimiz kişi,grup ve fikirler ile aramıza bir mesafe koyuyorsa bu noktada ayrımcılığın gelişmeye başladığını düşünebiliriz.